Biblia: 

• Języki: Biblia została napisana głównie w hebrajskim (Stary Testament), aramejskim (część Starego Testamentu, np. Księga Daniela) i greckim (Nowy Testament). 
• Rodzaje ksiąg: Podział na Stary Testament i Nowy Testament. Stary Testament zawiera m.in. Księgę Rodzaju, Wyjścia, Kapłańską, Księgę Psalmów, Izajasza. Nowy Testament zawiera Ewangelię, Dzieje Apostolskie, Listy Apostolskie i Apokalipsę. 
• Podział: Stary Testament dzieli się na Prawo, Historyczne, Poetyckie, Prorockie księgi. 
• Czas powstania: Okres powstania ksiąg biblijnych rozciąga się od około 1500 r. p.n.e. (Księga Wyjścia) do około 100 n.e. (Listy Apostolskie). 

2 

• Sacrum - sfera świętości, związana z wierzeniami i wartościami danej społeczności, często związanymi z religią¹². 
•  Profanum - sfera świeckości, przeciwstawiona sacrum, obejmująca codzienne i ziemskie sprawy¹². - 
• *Testament - w literaturze, gatunek utworu, w którym autor wyraża swoje życzenia, refleksje i przekonania na temat swojego życia i śmierci, często nawiązując do formy testamentu prawnego.  
• - *Psalm - w literaturze, gatunek utworu lirycznego, będący pieśnią religijną, wyrażającą uwielbienie, prośbę lub skargę do Boga, często nawiązujący do psalmów biblijnych.  
• - *Alegoria - środek stylistyczny, polegający na przedstawieniu jakiejś idei, pojęcia lub zjawiska za pomocą obrazu, który jest z nią ściśle związany i łatwo rozpoznawalny. Na przykład, alegorią sprawiedliwości jest kobieta z wagą i mieczem.  
• - *Symbol* - środek stylistyczny, polegający na przedstawieniu jakiejś idei, pojęcia lub zjawiska za pomocą obrazu, który nie ma z nią bezpośredniego związku, lecz wymaga interpretacji i odwołania się do kontekstu kulturowego lub indywidualnego. Na przykład, symbolem miłości może być róża, serce lub gołąb.  
• - *Paralelizm* - środek stylistyczny, polegający na powtórzeniu tej samej lub podobnej konstrukcji językowej w kolejnych wersach, zdaniach lub fragmentach tekstu, co nadaje mu rytm i harmonię.   
• - *Vanitas* - motyw artystyczny, przedstawiający przemijanie życia i marność doczesnych dóbr, często za pomocą symboli takich jak czaszka, zegar, kwiaty, książki, instrumenty muzyczne, biżuteria itp.  
• - *Aforyzm* - krótkie, lapidarne zdanie, wyrażające jakąś uniwersalną prawdę, mądrość lub ocenę, często w formie paradoksu, ironii lub paradoksu. Na przykład, "Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu".  
• - *Inwersja* - środek stylistyczny, polegający na zmianie szyku wyrazów w zdaniu, co nadaje mu nacisk, ekspresję lub melodyjność. Na przykład, "W polu leżał chłopiec" (szyk prosty), "Leżał w polu chłopiec" (inwersja).  
• - *Stylizacja biblijna* - środek stylistyczny, polegający na naśladowaniu języka, formy i treści Biblii, często w celu nadania tekstu powagi, patosu lub ironii. Na przykład, "I rzekł Pan do Mojżesza: Idź do faraona i powiedz mu: Tak mówi Pan: Wypuść lud mój, aby mi służył"  
• . - *Homo viator* - motyw literacki, przedstawiający człowieka jako podróżnika, pielgrzyma lub tułacza, poszukującego celu, sensu lub zbawienia, często narażonego na niebezpieczeństwa i pokusy. 
•  - *Parabola* - w literaturze, gatunek utworu, będący krótką opowieścią o charakterze moralizatorskim, ilustrującą jakąś prawdę, zasadę lub naukę, często za pomocą alegorii.  
• - *Biblia Pauperum* - w sztuce, gatunek dzieła, będącego zbiorem ilustracji biblijnych, przeznaczonych dla ubogich i niepiśmiennych wiernych, często zawierających sceny ze Starego i Nowego Testamentu, zestawione ze sobą w celu ukazania związków między nimi. Na przykład, "Biblia Pauperum" z XV wieku, przechowywana w Bibliotece Narodowej w Warszawie. 

3 

• Egipskie ciemności - to bardzo duża ciemność, w której nic nie widać. Wyrażenie to pochodzi E z Księgi Wyjścia, gdzie opisana jest dziesiąta plaga, którą Bóg zesłał na Egipt, aby zmusić faraona do uwolnienia Izraelitów z niewoli12. Hiobowa wieść - to bardzo zła, smutna wiadomość, która niesie ze sobą nieszczęście. Wyrażenie to pochodzi z Księgi Hioba, gdzie opisane są wielkie cierpienia i utraty, jakie spotkały Hioba, męża sprawiedliwego i bogobojnego. 
• Iść do jaskini lwa - to znaczy ryzykować, narażać się na niebezpieczeństwo lub konfrontację z silnym przeciwnikiem. Wyrażenie to pochodzi z Księgi Daniela, gdzie opisany jest cudowny ratunek Daniela, który został wrzucony do jaskini pełnej lwów za to, że modlił się do Boga. Judaszowe srebrniki - to pieniądze lub dobra, które otrzymuje się za zdradę, sprzedanie kogoś lub coś. Wyrażenie to pochodzi z Ewangelii, gdzie opisana jest zdrada Judasza, który za trzydzieści srebrników wydał Jezusa faryzeuszom.  
• Kolos na glinianych nogach - to coś, co wygląda na potężne i mocne, ale w rzeczywistości jest słabe i nietrwałe. Wyrażenie to pochodzi z Księgi Daniela, gdzie opisany jest sen króla Nabuchodonozora, w którym widział wielki posąg z różnych metali, którego nogi były z gliny. Posąg ten został zniszczony przez kamień, który oznaczał królestwo Boże.  
• Niewierny Tomasz - to ktoś, kto nie wierzy w coś, dopóki tego nie zobaczy lub nie dotknie. Wyrażenie to pochodzi z Ewangelii, gdzie opisana jest postawa Tomasza, jednego z apostołów, który nie uwierzył w zmartwychwstanie Jezusa, dopóki nie zobaczył i nie dotknął Jego ran.  
• Nikt nie jest prorokiem we własnym kraju - to znaczy, że często nie docenia się lub nie uznaje się wartości i zdolności osób, które pochodzą z tego samego miejsca lub środowiska, co my. Wyrażenie to pochodzi z Ewangelii, gdzie opisana jest sytuacja, w której Jezus nie został przyjęty i wysłuchany przez ludzi z Nazaretu, swojego rodzinnego miasta.  
• Poznać po owocach - to znaczy ocenić kogoś lub coś po skutkach, rezultatach lub zachowaniu, a nie po pozorach lub słowach. Wyrażenie to pochodzi z Ewangelii, gdzie Jezus mówi: „Po owocach ich poznacie. Czy zbiera się winogrona z cierni albo z ostu figi? Tak każde dobre drzewo rodzi dobre owoce, a złe drzewo złe owoce.  
• Salomonowy wyrok - to rozstrzygnięcie sprawy, które jest bardzo mądre, sprawiedliwe i zaskakujące. Wyrażenie to pochodzi z Pierwszej Księgi Królewskiej, gdzie opisany jest wyrok króla Salomona, który rozsądził spór między dwiema kobietami, które twierdziły, że są matkami tego samego dziecka. Salomon zaproponował, żeby podzielić dziecko na dwie części, co spowodowało, że prawdziwa matka zrezygnowała ze swoich praw na rzecz drugiej kobiety, aby uratować życie dziecka.  
• Sodoma i Gomora - to miejsca lub sytuacje, w których panuje zło, grzech, rozpusta i nieprawość. Wyrażenie to pochodzi z Księgi Rodzaju, gdzie opisane są dwa miasta, które zostały zniszczone przez Boga za ich niegodziwość i nieposłuszeństwo. Z tych miast ocalał tylko Lot z rodziną, który uciekł na polecenie aniołów.  
• Trąba jerychońska - to coś, co ma ogromną moc i siłę, coś, co może zburzyć lub pokonać nawet największe przeszkody. Wyrażenie to pochodzi z Księgi Jozuego, gdzie opisany jest podbój Jerycha przez Izraelitów. Na rozkaz Boga, Jozue kazał ludowi obchodzić miasto przez siedem dni, trąbiąc w trąby. W siódmym dniu, po siedmiokrotnym obchodzie i trąbieniu, mury Jerycha runęły.  
• Umywać ręce - to znaczy odmawiać odpowiedzialności za coś, co się zrobiło lub nie zrobiło, odcinać się od czegoś. Wyrażenie to pochodzi z Ewangelii, gdzie opisana jest postawa Piłata, namiestnika rzymskiego, który skazał Jezusa na śmierć, ale nie chciał ponosić za to winy. Piłat umył ręce, mówiąc: „Nie jestem winien krwi tego człowieka.  
• Wdowi grosz - to niewielka suma pieniędzy, która jest ofiarowana z wielką hojnością i poświęceniem.  

4 

• Salomon - mądry, sprawiedliwy, bogaty, pokojowy, ale także zdradliwy i niewierny Bogu  
• Tomasz - niewierny, niedowierzający, sceptyczny, ale także lojalny i odważny  
• faryzeusz - obłudny, pyszny, wyniosły, formalistyczny, obojętny na potrzeby innych  
• Judasz - zdrajca, chciwy, skruszony, samobójca Hiob - cierpiący, wierny, pokorny, cierpliwy, wytrwały, błogosławiący Boga  
• Abraham i Izaak - ojciec i syn, posłuszni, ufni, ofiarni, błogosławiieni  
• Adam i Ewa - pierwsi ludzie, stworzeni na obraz Boży, nieposłuszni, grzeszni, wygnani z raju  
• Kain i Abel - bracia, zazdrosny i zabójca, sprawiedliwy i ofiara, napiętnowany i przyjęty  
• Mojżesz - wybawiciel, przywódca, prorok, prawodawca, cudotwórca, rozmawiający z Bogiem  
• Noe - sprawiedliwy, posłuszny, ocalony, budowniczy arki, rolnik, pijak  
• Jan Chrzciciel - głos wołającego na pustyni, prorok, chrzczący, surowy, odważny, ścięty  
• Jan Ewangelista - uczeń, który umiłował Jezus, apostoł, pisarz, wizjoner, banita  
• Łazarz - przyjaciel Jezusa, zmartwychwstały, świadek, zagrożony  
• Maria Magdalena - grzesznica, nawrócona, uczennica, świadek zmartwychwstania, apostołka apostołów  
• Paweł z Tarsu - prześladowca, nawrócony, apostoł, misjonarz, pisarz, męczennik  
• Jakub - syn Zebedeusza, brat Jana, apostoł, rybak, syn gromu, męczennik  
• Józef - syn Jakuba, brat Beniamina, sprzedany, niewolnik, więzień, zarządca, wybawiciel  
• Herod - król, tyran, zazdrosny, okrutny, zabójca, zdradzony, zmarły na robaki  
• żona Lota - żona, matka, uciekinierka, nieposłuszna, zmieniona w słup soli 

5 

• - PIEŚŃ - poemat liryczny o tematyce miłosnej 
• - HYMN - utwór liryczny, o charakterze pochwalnym. 
• - PSALMY - "utwór poetycki, o charakterze modlitewno - hymnicznym" 
• - PRZYPOWIEŚCI - "gatunek literatury moralistycznej o charakterze narracyjnym, w którym przedstawione postacie i zdarzenia służą wyrażeniu uniwersalnych ponadczasowych prawd". 
• - MODLITWY 
• - LAMENTACJE 
• - POEMATY 
• - LISTY - traktaty teologiczne, mówią o nauczaniu wzorem Jezusa Chrystusa. 
• - KRONIKI 
• - EPOSY 
• - EWANGELIE - dosł. z grec. "radosne wieści, dobre nowiny" 
• - KAZANIA 
• - TRAKTATY FILOZOFICZNE 
• - KODEKS PRAW 
• - SAGA RODU - opisuje np. dzieje patriarchów 
• - WYROCZNIA 
• - APOKALIPSA - "rodzaj wypowiedzi biblijnej opisującej tajemnice czasów ostatecznych i wyjaśniającej sens dziejów ludzkości i świata" 

6 

• symbole i alegorie, np. baranek, wąż, ziarno, wdowi grosz, 
• metafory i porównania, 
• inwersje, czyli szyk przestawny, 
• powtórzenia (w tym powtarzanie spójników), 
• sentencje i aforyzmy, 
• krótkie zdania współrzędnie złożone, często rozpoczynane przez spójniki, 
• paralelizm składniowy (podobieństwo składniowe), 
• używanie imiesłowowych równoważników zdań z imiesłowem przysłówkowym uprzednim, 
• stosowanie przydawki wyrażonej zaimkiem (twój, mój, jego). 

7 

• dziękczynne - wyrażają wdzięczność i radość za otrzymane dobrodziejstwa, łaski lub cud. Przykładem jest Psalm 23.  
• Psalmy pochwalne - wyrażają uwielbienie i chwałę dla Boga, Jego imienia, dzieł i przymiotów. Przykładem jest Psalm 8.  
• Psalmy królewskie - wyrażają związek między Bogiem a królem Izraela, który jest Jego pomazańcem i przedstawicielem na ziemi. Mają często sens mesjaniczny, zapowiadający przyjście Mesjasza. Przykładem jest Psalm 2.  
• Psalmy Syjonu - wyrażają miłość i szacunek dla Syjonu, czyli Jerozolimy, gdzie znajdowała się świątynia Jahwe. Towarzyszą pielgrzymkom i uroczystościom religijnym. Przykładem jest Psalm 87.  
• Psalmy mądrościowe - wyrażają zasady moralne i etyczne, oparte na kategorii nagrody i kary. Mają charakter dydaktyczny i pouczający. Przykładem jest Psalm 1.  
• Psalmy pokutne - wyrażają żal i skruchę za popełnione grzechy. Proszą o przebaczenie i oczyszczenie. Przykładem jest Psalm 51. Psalmy prorocze - wyrażają przesłanie Boże, dotyczące przyszłości ludu wybranego lub całej ludzkości. Mają często charakter apokaliptyczny i eschatologiczny. 
• Psalmy błagalne - wyrażają prośbę o pomoc, ocalenie lub przebaczenie w sytuacji 
• Głównym bohaterem psalmów jest Bóg, który jest adresatem lub przedmiotem większości z nich. Psalmiści wyrażają swoje relacje, modlitwy i uczucia wobec Boga  

8 

• Biel: kolor światła, oznacza czystość, świętość, radość  
• Czerwień: oznacza miłość, krwawą ofiarę, to co związane z cielesnością; czerwień o purpurowym odcieniu symbolizuje godność królewską 
• Złoto: kojarzone z życiodajnym słońcem, oznacza to, co związane z niebem; symbolizuje też to, co najcenniejsze pod względem materialnym i duchowym 
• Żółć imitacja złota, symbolizuje zdradę, fałsz 
• Trójka: symbol Bożej doskonałości: Bóg jest potrójnie święty1 Czwórka: symbol doskonałości ziemskiej (cztery strony świata)  
• Szóstka: symbol niedoskonałości, grzechu, zła  
• Siódemka: liczba pełni, suma Bożej i ziemskiej doskonałości (3+4); symbolizuje też siedem dni tygodnia, siedem kolorów tęczy, siedem sakramentów  
• Dwunastka: symbolizuje pełnię, dwanaście pokoleń Izraela i 12 apostołów; jest iloczynem 3 i 4 Czterdzieści: symbolizuje długi okres czasu, próbę, pokutę; np. czterdzieści dni potopu, czterdzieści lat wędrówki Izraelitów, czterdzieści dni postu Jezusa  
• Droga: symbolizuje ludzkie życie, postępowanie1; np. droga krzyżowa, droga do Emaus Pustynia: symbolizuje miejsce próby, pokuty, oczyszczenia; np. pustynia, na której przebywał Mojżesz, pustynia, na której kuszony był Jezus  
• Potop: symbolizuje karę za grzechy, ale też nowy początek, przymierze z Bogiem; np. potop za czasów Noego, potop ognia w Apokalipsie  
• Góra: symbolizuje miejsce spotkania z Bogiem, objawienia, modlitwy; np. góra Synaj, góra Tabor, góra Oliwna  
• Tęcza: symbolizuje przymierze Boga z ludźmi, pokój, nadzieję; np. tęcza po potopie, tęcza nad tronem Boga w Apokalipsie  
• Gołąb: symbolizuje Ducha Świętego, pokój, łagodność; np. gołąb z gałązką oliwną, gołąb zstępujący na Jezusa przy chrzcie  
• Owca: symbolizuje wiernego, posłusznego, pokornego człowieka; np. owce należące do Dobrego Pasterza, owca zagubiona i odnaleziona  
• Ryba: symbolizuje Chrystusa, chrześcijan, życie; np. ryba jako akronim greckiego wyznania wiary, ryby łowione przez apostołów, ryba jako pokarm eucharystyczny  
• Wąż: symbolizuje zło, kuszenie, grzech; np. wąż w raju, wąż miedziany na pustyni, wąż w Apokalipsie  
• Wróbel: symbolizuje małość, słabość, biedę; np. wróbel sprzedawany za grosz, wróbel, którego Bóg zna i troszczy się o niego Czterej jeźdźcy: symbolizują cztery plagi, które mają nawiedzić świat przed końcem czasów; np. jeździec na białym koniu oznacza zwycięstwo, jeździec na czerwonym koniu oznacza wojnę, jeździec na czarnym koniu oznacza głód, jeździec na bladym koniu oznacza śmierć  
• Siedem pieczęci: symbolizują siedem etapów historii zbawienia, które mają się dokonać przed drugim przyjściem Chrystusa; np. pierwsza pieczęć oznacza zwycięstwo Chrystusa i Jego Kościoła, druga pieczęć oznacza prześladowania chrześcijan, trzecia pieczęć oznacza głód i niesprawiedliwość, czwarta pieczęć oznacza śmierć i cierpienie, piąta pieczęć oznacza modlitwę męczenników, szósta pieczęć oznacza kataklizmy i znaki na niebie, siódma pieczęć oznacza milczenie i modlitwę  
• Siedem trąb: symbolizują siedem kar, które mają spaść na ludzi nieposłusznych Bogu; np. pierwsza trąba oznacza grad i ogień, druga trąba oznacza krew i morze, trzecia trąba oznacza gorycz i wody, czwarta trąba oznacza ciemność i niebo, piąta trąba oznacza szarańczę i dym, szósta trąba oznacza konie i ogień, siódma trąba oznacza głosy i trzęsienie ziemi  
• proroctwa (wizje przyszłości) występowanie postaci nadprzyrodzonych. ukazanie obrazów grozy / podniosły nastrój